Հրապարակում Scopus-ում

Scopus-ը գլոբալ գիտաչափական տվյալների բազա է, որը ինդեքսավորում է ավելի քան 29 հազար բարձրորակ գրախոսվող գիտական հրատարակություն։ Scopus ամսագրերի ցանկը ձևավորվում է հրատարակիչների կողմից գիտական բովանդակության որակին, դրա ընտրության մեթոդներին, գիտաչափական ցուցանիշներին և հրապարակման էթիկայի պահպանմանը ներկայացվող հստակ պահանջների կատարման հիման վրա։

Բացի ամսագրերից, այս գիտաչափական տվյալների բազայում ինդեքսավորվում են համաժողովների նյութեր, գրքեր, խմբագրական նշումներ և շատ այլ նյութեր։ Scopus հրապարակումը անհրաժեշտ է հետազոտողներին բազմաթիվ գիտական նպատակների իրականացման համար, որոնց թվում են, մասնավորապես՝

• Գիտական աստիճանների և գիտական կոչումների ստացում։
• Գիտական ամսագրի գրախոսի կամ խմբագրի դերում մասնակցություն։
• Ֆինանսավորման, դրամաշնորհային աջակցության, ազդեցիկ հետազոտական մրցույթներին մասնակցության ստացում։
• Գիտական հաստատությունների հեղինակության և վարկանիշի, ինչպես նաև գիտնականի անձնական իմիջի բարձրացում։

Elsevier ընկերության մասնագետները, որին պատկանում է նաև Scopus-ը, իրականացնում են համալիր աշխատանք՝ կազմակերպության վարկանիշը պահպանելու և գիտական հետազոտությունների ընդհանուր մակարդակը բարձրացնելու համար։ Գիտաչափական տվյալների բազայի աշխատանքը հիմնականում ուղղված է հրատարակությունների հետ համագործակցությանը, սակայն գիտական ամսագրերի ստուգումները ինքնաբերաբար նշանակում են նաև այնտեղ ինդեքսավորվող գիտական բովանդակության ստուգում։ Հաշվի առնելով սա՝ անհրաժեշտ է դիտարկել Scopus գիտական ամսագրերի հետ աշխատանքի մի քանի կարևոր ասպեկտ։

Դրա համար հրատարակիչը պետք է անցնի հետևյալ փուլերը՝

• Ամսագրի ներկայացում Scopus-ին։ Գիտական հրատարակության ներկայացուցիչները (գլխավոր խմբագիր, խմբագրական խորհրդի անդամ և այլն) նախաձեռնում են ամսագրի ներառման գործընթացը տվյալների բազայում, ձևավորում անհրաժեշտ փաստաթղթերի փաթեթը և հարցումն ուղարկում են անկախ Բովանդակության ընտրության խորհրդատվական խորհրդի (CSAB) քննարկմանը։
• Հրատարակության ստուգում։ Scopus տվյալների բազայի մասնագետները ստուգում են համապատասխանությունը ներառման նվազագույն չափանիշներին։
• Հստակեցում։ Այս փուլում կատարվում են լրացումներ և ուղղումներ։
• Վերանայում և որոշում։ Այս փուլի հաջող անցումը կախված է CSAB հանձնաժողովի ստուգման արդյունքից։
• Հաղորդակցություն։ Հրատարակչին տեղեկացվում է գիտական ամսագրի Scopus-ում ընդունման վերաբերյալ որոշման մասին։

Տեսականորեն այս գործընթացը այնքան էլ բարդ չի թվում, սակայն գործնականում ամեն ինչ լրիվ այլ է։

Ամեն տարի հազարավոր նոր հրատարակություններ դիմում են Scopus-ում ներառվելու համար, սակայն դրանցից միայն 33%-ն է համապատասխանում խիստ տեխնիկական չափանիշներին։ Եվ այդ մոտավորապես 1200 հրատարակություններից միայն 50%-ն է ընդունվում անկախ Բովանդակության ընտրության խորհրդատվական խորհրդի կողմից քննարկումից հետո։

Scopus-ում մեջբերումները հանդիսանում են գլխավոր մետրիկաներից մեկը ինչպես գիտական հրատարակությունների, այնպես էլ առանձին հեղինակների մակարդակում։ Scopus-ում մեջբերումները այս կամ այն չափով ազդում են հրատարակությունների հետևյալ գիտաչափական ցուցանիշների հաշվարկի վրա՝

• SNIP – հոդվածի մեջբերումների քանակի հարաբերակցությունը Scopus-ում տվյալ առարկայական ոլորտի միջին մեջբերումների ցուցանիշին։
• SJR – ամսագրերի հեղինակության և դրանց Scopus-ում մեջբերումների ցուցանիշ։
• CiteScore – Scopus-ում մեջբերումների քանակի հարաբերակցությունը վերջին 4 տարիների ընթացքում հրապարակված հոդվածների քանակին։

Scopus-ը իրականացնում է բոլոր ինդեքսավորվող ամսագրերի մշտական մոնիթորինգ՝ որակի բարձր չափանիշները պահպանելու համար։ Այս գործընթացում առանցքային դեր ունի ավտոմատացված Radar համակարգը՝ Elsevier-ի կողմից մշակված հատուկ ալգորիթմը, որը վերլուծում է տասնյակ մետրիկական ցուցանիշներ։

Սովորաբար բացառման հիմնական պատճառները հետևյալն են՝

• Metrics and benchmarks – ինքնամեջբերման մակարդակի, CiteScore-ի և Scopus-ի մեջբերման գործակցի վերլուծությանը անհամապատասխանություն։
• Publication concerns – ոչ բարեխիղճ հրապարակման վարքագիծ։
• Radar – ամսագրի հրապարակման վարքագծի կտրուկ փոփոխություն /ծառայության ավտոմատ ստուգման հիման վրա/։
• Continuous curation – Scopus ամսագրի բացառումը, որն արդեն գտնվում էր մասնագետների «վերահսկողության տակ»։

Սակայն վերջերս Scopus-ը որոշ չափով փոփոխել և ընդհանրացրել է ամսագրերի բացառման պատճառները, որոնք նշվում են պաշտոնական ցուցակներում։ Նախկինում ակտիվորեն օգտագործվող Publication Concerns, Outlier behaviour կամ Radar տեսակի մանրամասն նշումների փոխարեն, նոր բացառումների մեծ մասը այժմ նշվում է որպես Discontinuation /ծածկույթի դադարեցում/ և Journal change policy /ամսագրի քաղաքականության փոփոխություն/։

Նման ստուգումների և բացառումների շնորհիվ Scopus-ը պահպանում է գիտական ամսագրերի հուսալիության և որակի բարձր մակարդակը։

Բացի վերոնշյալ Scopus ամսագրերի պրոֆիլներից, այս տվյալների բազայում կան նաև հեղինակների պրոֆիլներ։ Դրանց համար նույնպես հաշվարկվում են գիտաչափական ցուցանիշներ։

Դրանցից հիմնականներն են՝

• Մեջբերումներ Scopus-ում – Scopus բազայի շրջանակներում այլ հետազոտողների կողմից հեղինակի աշխատանքին կատարված հղումների ընդհանուր քանակը։
• h-index Scopus-ում – Scopus-ում հրապարակված աշխատանքների քանակի փոխկախվածությունը այս տվյալների բազայի շրջանակներում մեջբերումներից։

Գիտական հրապարակումների քանակի վերաբերյալ նորմատիվ պահանջները հաճախ համեմատում են այս տվյալների բազաները միմյանց հետ։ Դրանք ունեն բազմաթիվ նման գծեր, սակայն կան նաև էական տարբերություններ։ Օրինակ՝ Web of Science-ում մեջբերումների խորությունն ավելի մեծ է, մինչդեռ Scopus-ը կողմնորոշվում է դեպի «ավելի երիտասարդ» հրատարակություններ։ Բացի այդ, այս տվյալների բազաներում տարբեր են գիտական մետրիկաները, կառուցվածքը և սեփական քաղաքականության իրականացման եղանակները։